Pareto analizi nasıl yapılır? 80/20 kuralı örnekli anlatım
Pareto analizi, sorunların yaklaşık %80’inin nedenlerin %20’sinden kaynaklandığı ilkesine dayanan önceliklendirme yöntemidir. Nedenler sıklık ya da maliyete göre büyükten küçüğe sıralanır, kümülatif yüzde hesaplanır ve %80’e ulaşan ilk birkaç neden önce ele alınır. İlke İtalyan ekonomist Vilfredo Pareto’nun adını taşır; kalite yönetimine Joseph Juran uyarlamıştır.
- Ücretsiz araç: Pareto analizi (80/20) — Problemleri sıralayın, sorunların %80’ini oluşturan kategorileri görün.
- Ücretsiz Excel şablonunu indir
Pareto analizi nedir?
Bir süreçte sürekli problem yaşanıyor ve her şey aynı anda acil görünüyor. Elimizdeki kaynak, zaman ve ekip sınırlı. Hangisinden başlayacağız? Pareto analizi bu soruya cevap veriyor: Bütün problemleri listeleyip kategorize ediyoruz, hangisinin ne sıklıkla ya da ne maliyetle olduğunu sayıyoruz ve pastanın en büyük dilimini buluyoruz. O dilimi iyileştirdiğimizde sorunların büyük kısmı iyileşmiş oluyor.
Juran bunu “hayati azınlık, önemsiz çoğunluk” diye anlatıyor. Az sayıdaki neden, sonucun büyük kısmını belirliyor.
80/20 kuralı ne demek?
Vilfredo Pareto 1890’larda İtalya’da toprağın yaklaşık %80’inin nüfusun %20’sinin elinde olduğunu gözlemledi. Juran 1940’larda bu dengesizliğin kalite sorunlarında da görüldüğünü fark etti ve ilkeye Pareto’nun adını verdi.
Buradaki 80 ve 20 kesin sayılar değil, bir eğilim. Bazen 70/30, bazen 90/10 çıkar. Önemli olan, nedenlerin eşit dağılmadığını ve birkaç nedene odaklanmanın en büyük etkiyi verdiğini görmek.
Pareto analizi nasıl yapılır? Adım adım
- 1. Problemi ve dönemi belirleyin. Örneğin: son bir ayda bir makinedeki duruşlar.
- 2. Kategorileri belirleyin. Duruş nedenleri, hata türleri, şikâyet konuları.
- 3. Veriyi toplayın. Her kategorinin sıklığını ya da maliyetini sayın. Tahminle değil, kayıttan.
- 4. Büyükten küçüğe sıralayın.
- 5. Her kategorinin toplamdaki yüzdesini ve kümülatif yüzdesini hesaplayın.
- 6. Grafiği çizin: sütunlar kategorileri, çizgi kümülatif yüzdeyi gösterir.
- 7. %80 çizgisine kadar olan kategorileri seçin ve önce onlara odaklanın.
Örnek: Makine neden duruyor?
Bir makinede bir ayda toplam 1.000 dakika duruş kaydedilmiş. Nedenlere göre dağılımı şöyle:
- Malzeme bekleme: 400 dakika → %40, kümülatif %40.
- Kalıp değişimi (ayar): 250 dakika → %25, kümülatif %65.
- Arıza: 150 dakika → %15, kümülatif %80.
- Kalite kontrol bekleme: 80 dakika → %8, kümülatif %88.
- Operatör yok: 60 dakika → %6, kümülatif %94.
- Temizlik: 40 dakika → %4, kümülatif %98.
- Diğer: 20 dakika → %2, kümülatif %100.
Bu örnekten ne çıkıyor?
Yedi nedenin ilk üçü (malzeme bekleme, kalıp değişimi, arıza) duruşun %80’ini oluşturuyor. Yani önce bu üçüne odaklanmalıyız. Malzeme bekleme için iç lojistik ve planlama, kalıp değişimi için SMED, arıza için otonom bakım ve kök neden analizi devreye girer.
Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta var: Sıklık ve maliyet farklı sonuç verebilir. Sık ama kısa duruşlar sayıda öne çıkar, seyrek ama uzun arızalar dakikada. Bu yüzden hangi ölçüye göre sıraladığınıza karar verin; mümkünse maliyete göre de bir Pareto çıkarın.
Pareto analizi nerelerde kullanılır?
- Kalite: En sık görülen hata türleri.
- Bakım: En çok duruşa neden olan arızalar.
- Müşteri: En çok şikâyet edilen konular.
- Stok: Stok değerinin çoğunu oluşturan az sayıdaki ürün (ABC analizi bu mantığa dayanır).
- Satış: Cironun çoğunu getiren müşteriler.
- Yönetici: Zamanın çoğunu yiyen az sayıdaki iş.
Pareto’dan sonra ne yapılır?
Pareto analizi neye odaklanacağımızı söyler, neden olduğunu söylemez. Seçtiğimiz en büyük dilimin kök nedenine inmek için balık kılçığı ve 5 Neden analizine geçiyoruz. Bu yöntemleri “5 Neden analizi nasıl yapılır?” ve “Balık kılçığı diyagramı nasıl çizilir?” rehberlerimizde anlattık.
İyileştirme yapıldıktan sonra aynı Pareto’yu tekrar çıkarmak da önemli. En büyük dilim küçüldüyse iyileştirme işe yaramış demektir; sıradaki en büyük dilim de bir sonraki çalışmanın konusu olur.
Sadece grafik değil
Pareto analizi, “her şey önemli” diyerek hiçbir şeyi bitiremeyen ekiplere odak kazandırıyor. Sınırlı kaynağı en büyük etkiyi yaratacak yere harcamak, hem ekibin enerjisini korumak hem de sonucu hızlı görmek demek.
Siz de bu konuda destek almak isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Pareto analizi nedir, kısaca?
Sorunların yaklaşık %80’inin nedenlerin %20’sinden kaynaklandığı ilkesine dayanan önceliklendirme yöntemidir. Nedenler büyükten küçüğe sıralanır ve kümülatif %80’e ulaşan ilk birkaç neden önce ele alınır.
80/20 kuralı kesin midir?
Hayır. 80 ve 20 bir eğilimi anlatır; gerçek dağılım 70/30 ya da 90/10 olabilir. Önemli olan, az sayıdaki nedenin sonucun büyük kısmını belirlediğini görmektir.
Pareto grafiği nasıl çizilir?
Kategoriler büyükten küçüğe sütun olarak çizilir, üzerine kümülatif yüzdeyi gösteren bir çizgi eklenir. Çizginin %80’i kestiği noktaya kadar olan sütunlar öncelikli nedenlerdir.
Pareto analizi Excel’de nasıl yapılır?
Kategorileri ve sıklıklarını yazıp büyükten küçüğe sıralayın, yüzde ve kümülatif yüzde sütunlarını ekleyin, ardından birleşik sütun-çizgi grafiği oluşturun. Ücretsiz Pareto analizi şablonumuzda bu hesaplar hazır gelir.
Pareto analizi için hazır bir form var mı?
Evet. Ücretsiz Pareto analizi aracını Araçlar sayfasında online kullanabilir ya da Excel olarak indirebilirsiniz; kayıt gerekmez.
İlgili hizmet: Yalın üretim