KPI nedir? Üretimde KPI örnekleri ve doğru gösterge seçimi
KPI (Key Performance Indicator, anahtar performans göstergesi), bir işletmenin ya da bölümün hedefine ne kadar yaklaştığını gösteren, sayıyla ölçülen ve düzenli takip edilen göstergedir. Her metrik KPI değildir; KPI, doğrudan bir hedefe bağlı olan ve sonucuna göre karar alınan az sayıdaki kritik göstergedir.
KPI nedir?
Bir şirkette ölçülebilecek yüzlerce şey var: üretim adedi, fire, duruş, ciro, tahsilat, devamsızlık, telefon sayısı. Bunların hepsi metrik. KPI ise bunların arasından şirketin hedefine doğrudan bağlı olan, bozulduğunda birinin aksiyon alması gereken birkaç gösterge.
Sahada sık gördüğümüz durum şu: Yönetim panelinde kırk gösterge var, hiçbirine düzenli bakılmıyor. KPI’ın “anahtar” olması, az olması demek. Bir bölüm için üç ile yedi arası KPI genelde yeterli.
KPI ile metrik arasındaki fark
- Metrik: Ölçülen her şey. Örneğin günlük üretim adedi.
- KPI: Hedefe bağlı ve karar aldıran metrik. Örneğin hedef OEE %75, gerçekleşen %62; fark duruş nedenleri toplantısında konuşuluyor ve aksiyon atanıyor.
- Bir metriğin KPI olup olmadığını anlamak için şu soruyu sorun: Bu sayı kötüleşirse kim, ne yapacak? Cevap yoksa o bir KPI değil.
Öncü ve gecikmeli göstergeler
Literatürde KPI’lar ikiye ayrılıyor:
- Gecikmeli gösterge (lagging): Sonucu gösterir, olan olmuştur. Aylık ciro, yıllık kâr, müşteri şikâyet sayısı, iş kazası sayısı.
- Öncü gösterge (leading): Sonucu önceden haber verir, hâlâ müdahale şansı vardır. Açık teklif sayısı, planlı bakım uyum oranı, ramak kala bildirim sayısı, eğitim tamamlama oranı.
- İyi bir KPI setinde ikisi birlikte bulunur. Sadece gecikmeli göstergeye bakan yönetim, dikiz aynasına bakarak araba sürer.
Üretimde KPI örnekleri
- OEE (toplam ekipman etkinliği): Makinenin planlı süresinin ne kadarında değer ürettiği.
- Fire oranı: Toplam üretimin yüzde kaçının hurda ya da yeniden işleme olduğu.
- Zamanında teslim oranı (OTD): Siparişlerin yüzde kaçının söz verilen tarihte teslim edildiği.
- Ayar süresi: Tip değişiminde son sağlam parçadan ilk sağlam parçaya kadar geçen süre.
- Birim maliyet: Bir ürünün malzeme, işçilik ve genel gider dahil maliyeti.
- Stok devir hızı: Stoğun yılda kaç kez döndüğü.
Kalite, bakım, İSG ve satışta KPI örnekleri
- Kalite: Müşteri iade oranı (ppm), ilk seferde doğru oranı, şikâyet kapanış süresi.
- Bakım: Ortalama arızalar arası süre (MTBF), ortalama onarım süresi (MTTR), planlı bakım uyum oranı.
- İş sağlığı ve güvenliği: Kaza sıklık oranı, kayıp gün oranı, ramak kala bildirim sayısı.
- Satış: Teklif dönüşüm oranı, müşteri başına ciro, tahsilat süresi.
- İnsan kaynakları: Personel devir oranı, devamsızlık oranı, eğitim saati.
Doğru KPI nasıl seçilir?
KPI seçerken literatürde SMART kriteri kullanılıyor: Belirli (Specific), Ölçülebilir (Measurable), Ulaşılabilir (Achievable), İlgili (Relevant) ve Zamana bağlı (Time-bound). Biz sahada buna birkaç soru ekliyoruz:
- Bu gösterge şirketin hangi hedefine hizmet ediyor?
- Veri nereden, kim tarafından, ne sıklıkla geliyor? Elle derleniyorsa güvenilir mi?
- Sorumlusu kim? Sorumlusu olmayan KPI sahipsiz kalır.
- Hangi toplantıda, ne sıklıkla konuşulacak?
- Kötüleşirse ne yapılacak? Aksiyon eşiği belli mi?
KPI, OKR ve Hoshin Kanri
KPI işin sağlığını izler; OKR belirli bir dönemde ulaşılmak istenen iddialı hedefi tanımlar; Hoshin Kanri ise şirket hedeflerini bölüm ve kişi düzeyine kadar kırıp günlük işe bağlar. Üçü birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısı. OKR’ı “OKR nedir?”, Hoshin Kanri’yi “Hoshin Kanri nedir?” rehberimizde anlattık.
KPI dashboard ve yönetim paneli
KPI’ların tek ekranda görüldüğü yere KPI dashboard ya da yönetim paneli diyoruz. Burada en önemli şey verinin kaynağı. Ay sonunda birinin Excel’den derlediği bir panel, kararı bir ay geç verdirir. Veri sahadan, ERP’den ve diğer sistemlerden kendiliğinden gelmeli; sapma olduğunda yöneticinin telefonuna düşmeli.
Siz de KPI setinizi kurmak ya da yönetim panelinizi sahadan gelen veriyle beslemek isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Videolar
Sık sorulan sorular
KPI ne demek?
KPI, Key Performance Indicator’ın kısaltmasıdır; Türkçesi anahtar performans göstergesidir. Hedefe ne kadar yaklaşıldığını gösteren, sayıyla ölçülen ve düzenli takip edilen göstergedir.
Bir bölüm için kaç KPI olmalı?
Genelde üç ile yedi arası yeterlidir. Çok sayıda gösterge takip edilmeye çalışıldığında hiçbirine düzenli bakılmaz ve KPI’ın “anahtar” olma özelliği kaybolur.
Öncü ve gecikmeli gösterge nedir?
Gecikmeli gösterge sonucu gösterir (ciro, kaza sayısı). Öncü gösterge sonucu önceden haber verir ve müdahale şansı tanır (açık teklif sayısı, ramak kala bildirimi).
KPI ile OKR arasındaki fark nedir?
KPI işin sürekli sağlığını izler. OKR ise belirli bir dönemde ulaşılmak istenen iddialı bir hedefi ve onu ölçen anahtar sonuçları tanımlar.
Üretimde en önemli KPI hangisidir?
Tek bir cevabı yoktur ama OEE, fire oranı ve zamanında teslim oranı çoğu üretim işletmesinde temel göstergeler arasındadır.
İlgili hizmet: Kurumsal dönüşüm